Hoofdstuk 2

Invloed en betrokkenheid van de cliënt

Onvrijwillige zorg

Op 1 januari 2020 is de Wet zorg en dwang (Wzd) in werking getreden. 

Deze wet regelt de rechten bij onvrijwillige zorg of onvrijwillige opname van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening.

Het uitgangspunt voor Frion is het verlenen van vrijwillige zorg. Desondanks komt het voor dat onvrijwillige overwogen wordt of soms al zwaarbeladen zo heet. Toch kan het dan in het belang van de cliënt wel nodig zijn om op deze wijze te handelen omdat er anders ernstig gevaar of nadeel dreigt en er geen alternatieven zijn op basis van vrijwilligheid. De onvrijwillige zorg moet wel bijdragen aan een goed leven van de cliënt. Om de afweging en toepassing altijd zorgvuldig te maken wordt hiervoor altijd het stappenplan zoals beschreven in de Wzd doorlopen.

“Het uitgangspunt voor Frion is het verlenen van vrijwillige zorg’

Eerste analyse Wzd

Het toepassen van onvrijwillige zorg wordt vastgelegd in het ECD.

Bij 98 cliënten wordt structureel onvrijwillige zorg toegepast, waarbij er bijna driekwart van de maatregelen tot de categorie psychofarmaca behoort. De overige structurele maatregelen die bij Frion voorkomen, vallen onder de categorieën:

  • Beperking van de bewegingsvrijheid
  • Beperking van de vrijheid om het eigen leven in te richten
  • Insluiting
  • Uitoefenen van toezicht op betrokkenen

Bij 29 cliënten wordt incidenteel onvrijwillige zorg toegepast.

Incidentele maatregelen die bij Frion voorkomen, behoren tot de categorie beperking van bewegingsvrijheid, psychofarmaca en insluiting.

 

Frion ziet alle vormen van gebruik van psychofarmaca als onvrijwillige zorg en legt dat op deze wijze vast in het ECD.

 

Net als eerder aangegeven, bleek ook voor dit onderwerp het ECD niet makkelijk toegankelijk om de toepassing van onvrijwillige zorg juist vast te leggen. Dat wordt ondervangen met de invoering van een nieuw ECD in 2022. Op locatie niveau zijn orthopedagogen en persoonlijk ondersteuners voortdurend in gesprek over hoeveel en welke vormen van onvrijwillige zorg er wordt toegepast en waarin afgebouwd kan worden. Wanneer alle maatregelen op de juiste wijze in het ECD worden vastgelegd, wordt het makkelijker om ook Frion breed een compleet beeld te geven van de toepassing onvrijwillige zorg.

Onvoorziene situaties

Soms zijn er situaties die redelijkerwijs niet voorzien hadden kunnen worden bij vaststelling van het ondersteuningsplan, maar waarbij een begeleider in moest grijpen om ernstig nadeel voor de cliënt te voorkomen.

Dit noemen we een onvoorziene maatregel. Er wordt naar gestreefd om dergelijke situaties zo min mogelijk voor te laten komen. Deze worden dan ook in het team besproken om zo te kunnen leren van deze situaties. In 2020 is in totaal 93 keer een onvoorziene maatregel uitgevoerd. Dit betroffen 80 unieke cliënten. Bijna driekwart van de onvoorziene maatregelen betrof het beperken van de bewegingsvrijheid van een cliënt.

Nieuwe inzichten door evaluaties

Alle bestaande maatregelen worden volgens het stappenplan van de Wzd elke zes maanden geëvalueerd.

Wij vinden dit belangrijk omdat het de zorg verbetert en helpt om maatwerk voor het welzijn van cliënten te leveren. Dit gebeurt met de orthopedagoog, persoonlijk ondersteuner, Wzd-functionaris en indien mogelijk met de cliënt en/of zijn vertegenwoordiger. Deze evaluaties leverden afgelopen jaar veel mooie inzichten, ideeën en een bewustzijnsbevordering op. Door samen ‘out of the box’ te denken, komen er veel alternatieven langs. Er zijn afgelopen jaar bijvoorbeeld ‘halve’ deuren aangeschaft. Een duidelijke scheiding voor de cliënt, maar toch ook verbinding met de groep.

Frion heeft zich voorgenomen om in 2021 intervisies te organiseren voor persoonlijk ondersteuners en begeleiders, waarin zij samen in gesprek gaan over de toepassing van onvrijwillige zorg op hun locaties. Zodat ook situaties en dilemma’s breder (over de verschillende locaties heen) gedeeld worden en zij tot nieuwe inzichten komen en bewustzijn vergroten.

Corona in relatie tot onvrijwillige zorg

Corona had in 2020 impact op ieders leven. Ook onze cliënten werden beperkt om hun leven in te richten zoals ze dat het liefste zouden doen.

Dagbestedingslocaties gingen tijdelijk dicht waardoor de structuur in de dag veranderde. Daarnaast mochten tijdens de eerste golf ouders, verwanten en vrijwilligers niet meer zoals gebruikelijk op bezoek komen en werd fysiek contact met hen beperkt of was zelfs niet meer mogelijk. Op alternatieve wijze werd invulling aan contact gegeven, middels beeldbellen of zwaaien van achter het raam. En voor elke woonlocatie werd toen het weer kon een bezoekregeling op maat afgesproken, passend bij de locatie. Lees hier op welke wijze dat is uitgewerkt.

Er zijn geen exacte cijfers over de effecten van de coronabeperkingen op de toepassing van onvrijwillige zorg. Voor een aantal cliënten was er zeker ook een positief effect. Een kleinere wereld maakt dat zij minder prikkels te verwerken hadden en juist meer rust en ontspanning ervoeren. Bij sommige cliënten was de onvrijwillige zorg niet meer nodig en werd die afgebouwd. Bijvoorbeeld bij een cliënt die in het verleden werd vastgepakt om overgangen naar de taxi of naar eetsituaties mogelijk te maken. Bij deze bewoner zijn de vrijheidsbeperkende maatregelen in de coronatijd volledig afgebouwd. We blijven ons vasthouden aan deze en veel andere waardevolle nieuwe inzichten die we door de coronabeperkingen hebben gekregen.

Voor andere cliënten brachten de coronabeperkingen wel meer spanningen en ontregelingen met zich mee. Dit was voornamelijk merkbaar toen de coronabeperkingen diffuser werden. Op het moment dat er meer ruimte kwam en er meer en meer uitzonderingen werden gemaakt voor individuele cliënten. Hierbij zochten we steeds naar passende oplossingen. Kijkend naar de individuele cliënt werd maatwerk toegepast. Er waren bijvoorbeeld kleine groepen vaste cliënten die dagbesteding aangeboden kregen op (buiten)locaties.

Voor cliënten waarbij ten gevolge van de coronabeperkingen onvrijwillige zorg ingezet werd, is deze in de meeste gevallen ook alweer afgebouwd.

"Cliënten in tijden van corona"

“Ik plaag de begeleiders”

Waar de één het moeilijk vindt om ‘thuis te zitten’, vermaakt de andere cliënt zich prima sinds de maatregelen om verspreiding van corona te voorkomen. Met gamen bijvoorbeeld. Of radioluisteren. Cliënten Hilair, Thierry en Ria vertellen wat ze van (de) corona(periode) vinden.